انجمن دفاع از زندانیان سیاسی آذربایجانی در ایران(آداپ) یکی از نهادهای مدافع حقوق بشر در ایران است که فعالیت آن روی وضعیت حقوق بشر در خصوص اقلیتهای اتنیکی بخصوص آذربایجانیها متمرکز است.

آذربایجانیها که شیعه و مسلمان هستند حدود 25 تا 30 درصدر جمعیت ایران را تشکیل میدهند و زبانشان ترکی آذربایجانی است و بزرگترین اقلیت اتنیکی در ایران به شمار می روند. ترکهای آذربایجانی اگر چه در سراسر ایران وجود دارند اما اکثراً در شمال و شمال غربی ایران ساکنند.

در سالهای اخیر آذربایجانیها خواهان حقوق اولیه خود مبنی بر حق تحصیل به زبان مادری در مدارس و حق تجلیل و بزرگداشت تاریخ و فرهنگ خود در جامعه شده اند.

حکومت ایران این در خواست آذربایجانیها را به شدت سرکوب و فعالین حقوق زبانی را  شکنجه،آزار و اذیت، تبعید،  زندانی  می کند و در بعضی از موارد دیده شده است که آنها را می کشد.بارزترین این موارد در می 2006 و به دنبال تظاهرات مسالمت آمیز بر علیه کاریکاتوری که در روزنامه دولتی ایران چاپ شده بود و آذربایجانیها را به سوسک تشبیه کرده بود روی داد.در جریان این تظاهرات  4 تن در نقده و 2 نفر در ارومیه و یک نفر در مشگین شهر و عده نامعلومی در تبریز به ضرب گلوله نیروی انتظامی ایران کشته شدند. همچنین بیش از 10000 نفر در 25 شهر آذربایجان بازداشت و برای هزاران نفر پرونده های قضایی تشکیل شد. عده زیادی از این افراد از شغل خود اخراج و عده زیادی زندانی شدند.

NGO های فعال در عرصه فرهنگی و اجتماعی آذربایجان ممانعت بعمل می آید و مجوزی برایNGO های قومی صادر نمی شود.شرکت کنندگان درمراسماتی همچون روز تولد بابک در قلعه بابک که با استقبال چند صد هزار نفری مردم آذربایجان همراه بود مورد حمله نهادهای امنیتی و نظامی و شبه نظامی حکومت ایران قرار می گیرند و از برگزاری مراسماتی همچون مراسم بزرگداشت ستارخان یا سالروز مشروطیت مملنعت به عمل می آید و افرادی که به بزرگداشت روز جهانی زبان مادری در 21 فوریه می پردازند دستگیر و به حبسهای طولانی مدت محکوم می شوند.دانشجویان و روزنامه نگارانی که خواهان حقوق زبانی شان است به حبسهای  طولانی مدت پنج ساله در زندانهای خطرناکی در آنسوی ایران(مرزهای ایران و پاکستان) به حبس محکوم گردیده اند.رسانه های ایران که اکثرا متعلق به حکومت و یا کرگزاران حکومتی است به صورت ممتد آذربایجانیها را مورد مسخره و توهین قرار می دهند و آنها را نفهم و انسانهایی بی شعور جلوه میدهند که قدرت تفکر ندارند.اقتصاد ایران اقتصادی عموما دولتی است و حکومت از سرمایه گذاری در مناطق آذربایجان خودداری می کند و تبعیضی بسیار فاحش در حق آذربایجانیها روا می دارد به گونه ای که میزان سرمایه گذاری در یکی از استانهای فارس نشین مرکزی ایران در طی مدت مشابه 300 برابر میزان سرمایه گذاری در استان آذربایجانشرقی بوده است.آذربایجانیها به  این تبعیضها که عرصه های مختلف زندگی آنان را در برگرفته اعتراض دارند و خواهان برابری  خود با شهروندان فارس در ایران و برچیده شدن این تبعیضات هستند.

بدنبال این فشارها بر جامعه آذربایجانیها در  ایران جمعی از فعالین حقوق بشر در آذربایجانی در کانادا اقدام به تاسیس  وثبت انجمن دفاع از حقوق زندانیان سیاسی آذربایجانی در ابران(آداپ) به عنوان سازمان غیردولتی مدافع حقوق بشر در کانادا با هدف گزارشگری حقوق بشر در خصوص وضعیت آذربایجانیهای ایران نمود تا بلکه با گزارش مستندات نقض حقوق بشر در آذربایجان ایران  به جامعه جهانی، جوامع بین المللی را از اوضاع حقوق بشر در این منطقه مطلع کرد و مانع از بدتر شدن وضعیت نقض حقوق بشر در این منطقه شد.

گزارشگری موارد نقض حقوق بشر به نهاد های بین المللی  همچون آمنستی اینترنشنال، فرانت لاین،گزارشگران بدون مرز و مجامع بین المللی و مدیا ها و کمک به زندانیان سیاسی آذربایجانی جهت اخذ وکیل و کمک به خانوادهای زندانیان در بند  اهم فعالیتهای آداپ را تشکیل می دهد.

در طی 3 سال فعالیت انجمن دفاع از زندانیان سیاسی آذربایجانی در ایران(آداپ) این انجمن بیش از هزار مورد نقض حقوق بشر در حق آذربایجانیها و بعضا دیگر اتنیکهای اقلیت در ایران را به جامعه بین المللی گزارش کرده و از حکومت ایران خواسته است تا به نقض حقوق بشر در حق این انسانها پایان دهد که همه این گزارشها به زبانهای انگلیسی – ترکی – فارسی در سایت آداپ(www.adapp.info) و سایت ساوالان سسی (www.savalansesi.com) به عنوان ارگان خبری این تشکل به زبان فارسی منعکس شده است.این تشکل در جریان اطلاع رسانی موارد نقض حقوق بشر در آذربایجان با رسانه هایی همچون تلویزیون صدای آمریکا،تلویزیون گونازتی وی، رادیو فردا، رادیو دویچه وله، رادیو فرانسه،رادیو آزادلیق، رادیو زمانه، رایو بی بی سی و رادیو اسرائیل و روزنامه هایی همچون جمهوریت و بیر گون در ترکیه و ونکورسان کانادا و خبرگزاری ترند در جمهوری آذربایجان همکاری داشته و اقدام به انتشار وضعیت حقوق بشر در آذربایجان در این رسانه ها کرده است.

نتیجه  همکاری انجمن دفاع از زندانیان سیاسی آذربایجانی (آداپ) با نهادهای بین المللی حقوق بشر در جهان، بیش از 70 بیانیه سازمان عفو بین الملل، دهها بیانیه سازمان گزارشگران بدون مرزو چندین بیانیه فرانت لاین بوده است.علاوه از این وزارت خارجه آمریکا با استناد به معلومات سازمان مطبوع ما در خصوص وضعیت حقوق بشر در آذربایجان ایران اقدام به انتشار بیانیه های متعددی در این خصوص کرده است.